Η Θρησκευτική Μεταρρύθμιση και η ανάπτυξη του Κράτους Δικαίου

Στη μελέτη αυτή, η Αλτάνα Φίλου-Πατσαντάρα, διδάκτωρ Νομικής, εξιστορεί τις ρίζες του κράτους δικαίου στην κεντρική Ευρώπη θεωρώντας τες αποτέλεσμα της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης του 16^ου αιώνα, ένα «θρησκευτικό κίνημα για την απεξάρτηση της εκκλησίας από την παντοδυναμία του Πάπα και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό, σύμφωνα με τις αρχές της Αγίας Γραφής. Σύντομα εξελίχθηκε και σε πολιτικό κίνημα με την ενεργό συμμετοχή των ευγενών, που κυβερνούσαν τα διάφορα κρατίδια και δουκάτα καθώς και των εμπόρων, καθότι το κύρος μιας κεντρικής κυβέρνησης δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλο. Μετά τη Μεταρρύθμιση, η Ευρώπη αλλά και ολόκληρος ο κόσμος θα ήταν τελείως διαφορετικός. Η απόλυτη και αποκλειστική αρμοδιότητα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας να ρυθμίζει με νόμο θέματα που αφορούσαν στη ζωή των ανθρώπων και στις σχέσεις μεταξύ τους έληξε. Η ιδέα της χριστιανικής ενότητας της Δύσης, σ’ ένα μόνο δόγμα, τερματίστηκε απότομα. Τα κράτη-ηγεμονίες απέκτησαν συνείδηση της χωριστής προσωπικότητάς των και διαμορφώθηκε για πρώτη φορά επί ευρωπαϊκού εδάφους μια διεθνής κοινωνία από ανεξάρτητα, δηλαδή εσωτερικώς κυρίαρχα και νομικώς ίσα μεταξύ των κράτη. Το γεγονός αυτό δημιούργησε την ανάγκη ύπαρξης νομικών κανόνων που να ρυθμίζουν και τις σχέσεις μεταξύ αυτών των νέων κρατών-ηγεμονιών. Δημιουργήθηκαν έτσι τα θεμέλια του Διεθνούς Δικαίου».

Σπάνια αναφέρονται από νομικούς ή ιστορικούς στην Ελλάδα οι θεμελιώδεις αλλαγές που επήλθαν στο Δίκαιο κατά την διάρκεια του 16^ου αιώνα, στη Γερμανία αλλά και στον υπόλοιπο ευρωπαϊκό χώρο, από άτομα που τόσο οι ιδέες τους όσο και τα προσωπικά τους ενδιαφέροντα, θρησκευτικά και πολιτικά, επηρεάστηκαν σημαντικά από την προτεσταντική πίστη. Οι προτεστάντες ευγενείς είχαν μεγάλη δύναμη, θρησκευτική και πολιτική, στα εδάφη που κυριαρχούσαν και το αποτέλεσμα ήταν να επιφέρουν ριζοσπαστικές αλλαγές σε κάθε τομέα.

Έτσι η συσπείρωση και συμμαχία της θεολογίας του Λουθήρου, προσεκτικά ενωμένη με την πολιτική δύναμη των ευγενών, οδήγησαν σε μια νέα νομική φιλοσοφία, σε μια νέα μέθοδο συστηματοποίησης του Δικαίου. Το επιτυχημένο κίνημα στα γερμανικά εδάφη των ετών 1517-1555, ένα από τα μεγαλύτερα της ιστορίας του Δυτικού Κόσμου, οφείλει αυτή την επιτυχία στο ότι οι θεμελιώδεις ιδέες και τα ιδανικά από τη μια μεριά και οι κοινωνικοπολιτικοί σκοποί του από την άλλη, περιήλθαν και συγκεράστηκαν σε μια νέα νομική τάξη.

Ιδιαίτερα το Ποινικό Δίκαιο στο σύνολό του μεταρρυθμίστηκε εκ θεμελίων σαν συνέπεια της ανάπτυξης στην Φιλοσοφία του Δικαίου. Καθηγητές οι οποίοι ήταν σε στενή φιλική επικοινωνία με τον Λούθηρο και είχαν ενστερνισθεί τις ιδέες της Μεταρρύθμισης, κωδικοποίησαν τους νόμους, σύμφωνα με τις θεολογικές αρχές της Μεταρρύθμισης οι οποίες βρήκαν εφαρμογή στο νέο σύστημα διακυβέρνησης των κρατιδίων, όπου οι καθηγητές του Δικαίου είχαν εξέχοντα ρόλο, ως επίσημοι σύμβουλοι στην διακυβέρνηση. Αυτή η μεταρρύθμιση ήταν συνυφασμένη με την θρησκευτική, επιστημονική και κυρίως πολιτική μεταρρύθμιση, που συντελέστηκε την ίδια εποχή. Οι ευγενείς είχαν τώρα την δική τους φιλοσοφία δικαίου θεμελιωμένη στη λουθηρανική θεολογία, το δικό τους κωδικοποιημένο Ποινικό Δίκαιο και τα δικά τους δικαιοδοτικά όργανα.

Τίποτα στην ιστορία δεν είναι καινούργιο και τίποτα δεν είναι τελικό! Είμαστε οι κληρονόμοι αυτής της νομικής παράδοσης στη Δύση και είναι ενδιαφέρον να θυμόμαστε ότι αυτή η νομική παράδοση έχει ρίζες χριστιανικές.

Κατεβάστε ολόκληρη τη μελέτη εδώ