Στο περιοδικό Christianity Today [1] o John Shelton σχολιάζει την νέα ταινία του Christopher Nolan, «Οδύσσεια». Η αξία της Οδύσσειας δεν εξαντλείται στην αρχαία ελληνική μυθολογία, αλλά περιέχει θραύσματα μιας αλήθειας που ολοκληρώνεται στο Ευαγγέλιο. Και αναρωτιέται αν η πρόσφατη κινηματογραφική μεταφορά του Νόλαν όντως κατορθώνει να αναδείξει αυτή τη βαθύτερη διάστασή τους ή απλώς περιορίζεται στον εντυπωσιασμό του θεάματος.
Μια «κατακερματισμένη» αντανάκλαση του Ευαγγελίου
Ο Σέλτον ξεκινάει από μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση: ήδη στην «Οδύσσεια» εμφανίζεται η λέξη «ευαγγέλιο» («χαρμόσυνη είδηση»), όταν αναγγέλλεται η επικείμενη επιστροφή του Οδυσσέα. Δεν είναι χριστιανικό το μήνυμα αυτό, αλλά ο Shelton θεωρεί πως στο έργο αυτό του Ομήρου πρόκειται για μια προετοιμασία κάποιων αληθειών που αργότερα θα εκφραστούν πληρέστερα στα Ευαγγέλια. Για να στηρίξει τη θέση του αυτή, επικαλείται τη γνωστή αντίληψη του J. R. R. Tolkien ότι οι μεγάλοι μύθοι της ανθρωπότητας δεν είναι παρά «θραύσματα του αληθινού φωτός». Δηλαδή, ακόμη και οι προχριστιανικοί πολιτισμοί διέσωσαν κάποιες διαισθήσεις για την αλήθεια, χωρίς όμως να την κατέχουν ολοκληρωτικά.
Χριστιανικά μοτίβα στην Οδύσσεια;
Ο Shelton επισημαίνει κάμποσες αναλογίες: «ο νόμιμος βασιλιάς επιστρέφει ως ζητιάνος και δεν αναγνωρίζεται από τους δικούς του», «η αναγνώριση γίνεται μέσα από τα σημάδια του σώματός του (κυρίως την ουλή)», «προηγείται μια μακρά περίοδος δοκιμασιών», «η τελική επιστροφή» αποκαθιστά την οικογένεια, τον οίκο και τη βασιλεία», «ακολουθεί κρίση και τιμωρία των αδίκων μνηστήρων».
Και θεωρεί ότι όλα αυτά θυμίζουν, σε συμβολικό επίπεδο, το αφήγημα της Καινής Διαθήκης: τον Χριστό που έρχεται στους δικούς του αλλά δεν γίνεται δεκτός, αναγνωρίζεται από τα τραύματά του και τελικά αποκαθιστά τη σχέση Θεού και ανθρώπου.
Η αξιολόγηση παλαιότερων κινηματογραφικών μεταφορών
Ένα ενδιαφέρον τμήμα του άρθρου εξετάζει προηγούμενες κινηματογραφικές διασκευές της «Οδύσσειας». Ο Shelton θεωρεί ότι η τηλεοπτική σειρά του 1997 απέδωσε μεν πιστά τα μυθολογικά επεισόδια, αλλά έχασε το υπαρξιακό βάθος του έπους, παρουσιάζοντάς το σαν μια σειρά φανταστικών περιπετειών.
Στην ταινία «Ω, αδελφέ, πού είσαι;» των Joel και Ethan Coen αναγνωρίζει την ευφυΐα και το χιούμορ της, αλλά θεωρεί ότι αποφεύγει κάθε μεταφυσική διάσταση. Αντίθετα, βλέπει θετικά δύο νεότερες προσεγγίσεις: την «Τροία», επειδή εξανθρωπίζει τον Αχιλλέα και τον παρουσιάζει περισσότερο ως πρόσωπο αυτοθυσίας παρά ως διψασμένο για δόξα πολεμιστή, και την ταινία «The Return», επειδή επικεντρώνεται στην επιστροφή του Οδυσσέα ως συζύγου, πατέρα και βασιλιά.
Γιατί τόση αισιοδοξία για την ταινία του Nolan;
Παρά τις συζητήσεις στο διαδίκτυο για τα κοστούμια, τις επιλογές των ηθοποιών ή ακόμη και τη σύγχρονη γλώσσα της ταινίας, ο Shelton πιστεύει ότι αυτά είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Εκείνο που έχει σημασία είναι, αν η ταινία διατηρεί τα μεγάλα ανθρώπινα θέματα του Ομήρου:
– την επιστροφή στην πατρίδα (τον νόστο),
– την αναγνώριση,
– τη μνήμη,
– τον χρόνο,
– την πίστη,
– την οικογένεια,
– την αποκατάσταση δικαιοσύνης.
Υποστηρίζει μάλιστα ότι αυτές ακριβώς οι θεματικές διατρέχουν ολόκληρο το έργο ζωής του Nolan, από το «Interstellar» μέχρι το «Inception», γι’ αυτό και θεωρεί ότι ως σκηνοθέτης είναι ιδιαίτερα κατάλληλος να προσεγγίσει τον Όμηρο.
Το άρθρο δεν ισχυρίζεται ότι ο Όμηρος είχε κάποιες χριστιανικές βλέψεις που ίσως ο Νόλαν θέλει να αποδώσει· υποστηρίζει όμως ότι η ανθρώπινη αναζήτηση που εκφράζεται στην «Οδύσσεια» βρίσκει, κατά τη χριστιανική πίστη, την τελική της εκπλήρωση στο πρόσωπο του Χριστού.
[1] John Shelton, «Christopher Nolan’s ‘Odyssey’ and Homer’s Splintered Gospel», Christianity Today, 8 Ιουλίου 2026, https://www.christianitytoday.com/2026/07/will-nolans-odyssey-live-up-to-homers-splintered-gospel/.
Areopagus Briefs 