Είναι της μόδας σήμερα αρκετοί Διαμαρτυρόμενοι να αρνούνται την ταύτισή τους με κάποια πιστεύω και συμπεριφορές της ευαγγελικής κοινότητας προσπαθώντας να κρατήσουν αποστάσεις.
Άκουσα πρόσφατα την ομιλία του Glen Scrivener, ενός Αγγλικανού απολογητή και κήρυκα του Ευαγγελίου με αυτό τον συναρπαστικό τίτλο [1]. Η ομιλία του αποτελεί μια εκτενή αυτοκριτική του σύγχρονου ευαγγελικού Προτεσταντισμού, τον οποίο ο ομιλητής ονομάζει «ποπ» Προτεσταντισμό, χαρακτηρίζοντάς τον μάλιστα «ανόητο».
Η κεντρική θέση της ομιλίας του είναι ότι πολλά από τα προβλήματα που οδηγούν ανθρώπους είτε στην εγκατάλειψη της πίστης είτε σε μια στροφή προς τον Ρωμαιοκαθολικισμό ή την Ορθοδοξία δεν προέρχονται από τον ιστορικό Προτεσταντισμό της Μεταρρύθμισης, αλλά από μια απλουστευμένη, λαϊκίζουσα και αντιδραστική εκδοχή του.
Ο Σκρίβενερ ξεκινάει δηλώνοντας ότι ο ίδιος είναι Αγγλικανός και αυτοπροσδιορίζεται ως «αναμορφωμένος καθολικός Προτεστάντης». Υποστηρίζει ότι η πραγματική προτεσταντική αρχή της semper reformanda («πάντοτε μεταρρυθμιζόμενη Εκκλησία») επιτρέπει στην εκκλησία μια συνεχή αυτοκριτική, επειδή η ύψιστη αυθεντία είναι η Αγία Γραφή και όχι κάποιος εκκλησιαστικός θεσμός.
10 χαρακτηριστικά του «ποπ» Προτεσταντισμού
1. Απόρριψη άλλων δογμάτων χωρίς διάκριση. Πολλοί Διαμαρτυρόμενοι απορρίπτουν αυτόματα κάθε τι που θυμίζει Ορθόδοξη ή Καθολική παράδοση (π.χ. την ανάγνωση πατερικών κειμένων ή κάποιες λειτουργικές πρακτικές, όπως τη Σαρακοστή ή ακόμη και τους σταυρούς), όχι ως αντι-βιβλικές, αλλά επειδή θεωρούνται άλλου δόγματος. Όμως η στάση αυτή μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε δογματικά λάθη, όπως την άρνηση του τίτλου «Θεοτόκος» για τη Μαρία.
2. Ανιστορικότητα. Η Εκκλησία δεν «επανιδρύθηκε» το 1517 με τον Λούθηρο. Οι Μεταρρυθμιστές δεν απέρριψαν την αρχαία Εκκλησία, αλλά επιδίωξαν να επιστρέψουν στην πατερική παράδοση και στην αποστολική πίστη.
3. Μετατροπή της Θείας Ευχαριστίας σε απλή ανάμνηση. Οι περισσότεροι Μεταρρυθμιστές πίστευαν στην πραγματική παρουσία του Χριστού στα μυστήρια, απορρίπτοντας τόσο τη μεσαιωνική αντίληψη της επαναθυσίας του Χριστού, κάτι που αποτελεί άρνηση της άπαξ και δια παντός θυσίας του Χριστού πάνω στον σταυρό του Γολγοθά, όσο και την ιδέα ότι η Θεία Ευχαριστία ή το Βάπτισμα είναι απλώς μια συμβολική ανάμνηση.
4. Υπερβολικός συναισθηματισμός. Όταν υποβαθμίζονται τα μυστήρια, δημιουργούνται νέα «υποκατάστατα» μέσω μουσικής, εμπειριών και συναισθηματικών εκκλήσεων. Αυτό οδηγεί σε πνευματική εξάντληση και σε μια πίστη που εξαρτάται από το συναίσθημα.
5. Υπερβολική έμφαση στη στιγμή της μεταστροφής. Η χριστιανική ζωή συχνά περιορίζεται σε μια εμπειρία της «απόφασης για τον Χριστό», γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια και συνεχείς επαναλαμβανόμενες εμπειρίες «αναγέννησης».
6. Πραγματισμός. Όταν μια εκκλησία προσαρμόζει τα πάντα, προκειμένου να προσελκύσει κόσμο, ακόμη και με μεθόδους που αλλοιώνουν τη λατρεία και την ταυτότητά της, δεν είναι πραγματιστική αλλά κυριαρχείται από ωφελιμιστικούς σκοπούς.
7. Κατακερματισμός. Πρέπει να αναγνωρίσουν κάποιοι Διαμαρτυρόμενοι-Ευαγγελικοί ότι η πληθώρα προτεσταντικών ομολογιών αποτελεί ουσιαστικό πρόβλημα και ότι η συνεχής διάσπαση συχνά οφείλεται στην ψεύτικη αναζήτηση μιας «τέλειας» εκκλησίας.
8. Ερμηνευτικός αναγωγισμός. Πώς να ερμηνεύσει κανείς τις Γραφές; Και πάλι, μπορεί να υπάρχει ένα είδος αντιδραστικότητας των «ποπ» Προτεσταντών. Θα μπορούσαμε να εξετάζουμε κάποιες αλληγορικές ερμηνείες των Γραφών από τη μεσαιωνική περίοδο αλλά αντ’ αυτού προτιμούμε να τις εξετάζουμε στίχο προς στίχο μέσω της γραμματικής ιστορικής μεθόδου. Και το κύριο πράγμα είναι ότι αυτό καταντάει ένα είδος «ποπ» προτεσταντικού ενστίκτου απέναντι στη Γραφή και μπορεί να γίνει ζουρλομανδύας έτσι που ορισμένοι «ποπ» προτεστάντες ερμηνευτές να λένε «μη ψάχνετε για συμβολισμό», «μη ψάχνετε για αλληγορίες», «μη ψάχνετε για μοτίβα που επαναλαμβάνονται μέσα στις Γραφές». «Μη διαβάζετε ολόκληρη τη Βίβλο κανονικά, αλλά διαβάζετέ την στίχο προς στίχο». Αυτό ονομάζεται «αναγωγισμός». Πρόκειται για μια ισοπέδωση των Γραφών. Ως Ευαγγελικοί θεωρούμε τους εαυτούς μας «ανθρώπους της Βίβλου». Θέλοντας την Βίβλο ελεύθερη, ας μη την φυλακίζουμε μέσα σε συστήματα που δεν διδάσκονται καν στη Γραφή.
9. Ατομικισμός. Η χριστιανική ζωή δεν περιορίζεται στο «εγώ και η Βίβλος μου», χωρίς ουσιαστική συμμετοχή στην εκκλησιαστική κοινότητα.
10. Ευαγγέλιο της ευημερίας. Πρόκειται για μια φυσική συνέπεια της υπερβολικής έμφασης στην προσωπική πίστη ως ανθρώπινο επίτευγμα, το οποίο, έχοντας εγκαταλείψει τη Χάρη του Ευαγγελίου, χωρίς ανθρώπινα έργα, οδηγεί στη λογική ότι η πίστη εξασφαλίζει υλικές ή πνευματικές ανταμοιβές.
Γιατί παραμένει Διαμαρτυρόμενος;
Ολοκληρώνοντας την κριτική του, ο Σκρίβενερ παρουσιάζει τρεις λόγους για τους οποίους ο ίδιος εξακολουθεί να θεωρεί τον εαυτό του Προτεστάντη:
(α) Ο Προτεσταντισμός επιτρέπει τη διαρκή αυτοκριτική. Καμία εκκλησιαστική παράδοση δεν είναι αλάθητη· όλες οφείλουν να υποτάσσονται στην κρίση της Αγίας Γραφής.
(β) Αναγνωρίζει το έργο του Αγίου Πνεύματος πέρα από τα θεσμικά όρια. Θεωρεί ότι το Πνεύμα ενεργεί όπου υπάρχει αληθινή πίστη στον Χριστό και αναφέρει ως παράδειγμα το παγκόσμιο έργο της μετάφρασης της Βίβλου και της ιεραποστολής.
(γ) Υπάρχει βεβαιότητα σωτηρίας. Υποστηρίζει ότι η σωτηρία είναι δώρο του Θεού διά της πίστεως μόνο και ότι ο πιστός μπορεί να γνωρίζει ήδη από τώρα ότι ανήκει στον Χριστό. Η υιοθεσία από τον Πατέρα, η ένωση με τον Υιό και η αναγέννηση από το Άγιο Πνεύμα προηγούνται της πορείας του αγιασμού και αποτελούν το θεμέλιό της.
Οι αδυναμίες που συχνά αποδίδονται στον Προτεσταντισμό δεν αποτελούν αναγκαία συνέπεια της Μεταρρύθμισης, αλλά παραμορφώσεις της. Ο ιστορικός Προτεσταντισμός είναι θετικός και εκκλησιαστικός, σέβεται την ιστορία της Εκκλησίας, αναγνωρίζει την αξία της λειτουργικής ζωής και των μυστηρίων, ενώ ταυτόχρονα επιμένει στην υπέρτατη αυθεντία της Αγίας Γραφής και στη δικαίωση διά της πίστεως. Ως εκ τούτου, προτείνει ότι η θεραπεία των παθολογιών του «ποπ» προτεσταντισμού δεν είναι η εγκατάλειψη της Διαμαρτύρησης, αλλά η επιστροφή στις αυθεντικές αρχές της Μεταρρύθμισης, επειδή … ο Προτεσταντισμός είναι το καλύτερο αντίδοτο στον «ποπ» Προτεσταντισμό.
[1] Glen Scrivener, „10 Problems With Protestantism (And Why I’m Staying)”, Speak Life Podcast, 3 Ιουλίου 2026, https://www.youtube.com/watch?v=TIq3HNtKVXs&t=2387s.
Areopagus Briefs 