Τι είναι πραγματικότητα, τι αλήθεια;

Σύγχυση γύρω από τη μεταμοντέρνα σκέψη σήμερα

Η διαδικτυακή Εγκυκλοπαίδεια Britannica ορίζει τον μεταμοντερνισμό ως [φιλοσοφικό] κίνημα του τέλους του 20ού αιώνα που χαρακτηρίζεται από έναν ευρύ σκεπτικισμό, υποκειμενισμό ή σχετικισμό^. μια γενική υποψία της ορθολογικής σκέψης· καθώς και οξεία ευαισθησία ως προς τον ρόλο της ιδεολογίας για την διεκδίκηση και διατήρηση της πολιτικής και οικονομικής δύναμης.

Έννοιες όπως η γνώση, η αλήθεια, το νόημα και η ηθική είναι, κατά τη μεταμοντέρνα σκέψη, πολιτισμικά κατασκευασμένες και καμμιά απ’ αυτές δεν διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία ή την ικανότητα να θέτει τους όρους για την αξιολόγηση των υπολοίπων. Ο μεταμοντερνισμός αρνείται ότι μέσω της επιστημονικής μεθόδου μπορεί να παραχθεί αντικειμενική γνώση της πραγματικότητας. Η «πραγματικότητα» είναι προϊόν κοινωνικοποίησης και βίωσης εμπειριών, ένα κατασκεύασμα του γλωσσικού συστήματος. Αντικειμενική αλήθεια δεν υπάρχει, μπορεί όμως να την προσεγγίσει κανείς με διαδικασίες όπως ο πειραματισμός, η διάψευση ή η μετατροπή. Κατ’ αυτό τον τρόπο η μεταμοντέρνα προσέγγιση διογκώνει μια μικρή, κοινή αλήθεια – όπως την περιορισμένη μας ικανότητά να γνωρίζουμε και να εκφράζουμε «γνώση» μέσω της γλώσσας, των εννοιών και των κατηγοριών της – διακηρύττοντας ότι όλες οι αξιώσεις μας περί αλήθειας είναι αξίες φορτωμένες και δομές του πολιτισμού στον οποίο ζούμε: ένας πολιτισμικός/κοινωνικός κονστρουκτιβισμός. Στη μεταμοντέρνα σκέψη η επιστημονική μέθοδος δεν είναι τρόπος παραγωγής και νομιμοποίησης της γνώσης, αλλά μια «πολιτισμική προσέγγιση» μεταξύ άλλων, αλλοιωμένη όπως και οι άλλες από μια προκατειλημμένη ανθρώπινη λογική.

Στο βιβλίο τους Cynical Theories η Χέλεν Πλάκροουζ και ο Τζέιμς Λίντσεϊ απεικονίζουν μια ζοφερή εικόνα του αντίκτυπου που έχει ο μεταμοντερνισμός πάνω στη σύγχρονη κοινωνία και προσδιορίζουν τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά του: (α΄) θόλωση των ορίων, (β΄) αναγωγή της δύναμης της γλώσσας, (γ΄) τον πολιτιστικό σχετικισμό, και (δ΄) την εννοιολογική απώλεια του ‘μεμονωμένου’ και του ‘γενικού’.

Η σύντομη αυτή μελέτη αποσκοπεί στο να ερευνήσει γιατί ο μεταμοντερνισμός προκαλεί σύγχυση απειλώντας τη συνοχή ορισμένων ομάδων ομοϊδεατών. Ποιες είναι οι επιπτώσεις της μεταμοντέρνας «αποδόμησης» βασικών εννοιών, σε τι συνίστανται οι έννοιες της πραγματικότητας και της αλήθειας, και πώς επέρχεται σύγχυση με την εφαρμογή νέων ακαδημαϊκών εννοιών στη θρησκευτική ζωή και στην κοινωνία γενικά.

Κατεβάστε την μελέτη του Έραστου Φίλου εδώ:

---